Trong lịch sử hiện đại của Barcelona, rất ít chủ tịch để lại dấu ấn đậm và nhiều tranh luận sau hậu trường như Joan Laporta. Ông gắn với một giai đoạn vàng son đầu thế kỷ 21, rồi trở lại khi CLB chìm trong khủng hoảng tài chính, tổn thương thể thao và những rạn nứt niềm tin. Từ đó, Laporta trở thành gương mặt tiêu biểu cho kiểu lãnh đạo vừa mang màu sắc chính trị, vừa đậm tính bản sắc, vừa phải xử lý những bài toán sống còn của một siêu CLB trong thời đại bóng đá toàn cầu hóa.
Joan Laporta là ai?
Joan Laporta i Estruch sinh tại Barcelona năm 1962, là luật sư và là một trong những gương mặt có ảnh hưởng lớn nhất trong lịch sử hiện đại của FC Barcelona. Theo hồ sơ chính thức của CLB, ông là người đầu tiên được bầu một cách dân chủ để dẫn dắt Barcelona trong hai giai đoạn khác nhau; sau lần trở lại vào năm 2021, Laporta tiếp tục thắng cử vào tháng 3/2026 với 68,18% số phiếu và sẽ giữ ghế chủ tịch đến năm 2031, nhiệm kỳ thứ tư của ông trên danh nghĩa. Điều đó cho thấy Laporta không chỉ là một cựu chủ tịch thành công quay trở lại, mà là một trung tâm quyền lực có sức nặng đặc biệt trong đời sống chính trị của Barça.
Nhưng nếu chỉ gọi Laporta là một chủ tịch CLB, cách gọi ấy vẫn còn quá hẹp. Ở Barcelona, chức danh chủ tịch luôn mang nhiều tầng nghĩa hơn một vai trò điều hành thuần túy. Nó gắn với bản sắc Catalonia, với tư tưởng “Més que un club”, với các cuộc bầu cử nội bộ giàu tính xã hội, và với sức ép phải gìn giữ một đội bóng vừa là biểu tượng thể thao, vừa là một định chế văn hóa. Laporta bước vào không gian ấy bằng phong thái của một người tranh cử giỏi, nói chuyện tốt, hiểu tâm lý hội viên và biết biến cảm xúc tập thể thành sức mạnh chính trị. Đó là một trong những lý do tên ông luôn gắn với những thời khắc mang tính bước ngoặt của Barcelona.
Từ Elefant Blau đến chiếc ghế quyền lực ở Camp Nou
Laporta không xuất hiện ở Barcelona như một nhân vật ngẫu nhiên. Trước khi trở thành chủ tịch, ông đã được biết đến như một tiếng nói đối lập trong đời sống nội bộ CLB, gắn với phong trào Elefant Blau từng phản đối thượng tầng cũ của Barça. Dù những năm ấy không phải là thời kỳ ông nắm quyền chính thức, chúng cho thấy một đặc điểm sẽ theo Laporta trong suốt sự nghiệp: ông luôn bước vào bóng đá bằng tinh thần đấu tranh, bằng khát vọng thay đổi cấu trúc quyền lực, chứ không chỉ quản trị phần việc được giao. Đó cũng là lý do Laporta thường tạo cảm giác vừa là nhà quản lý, vừa là nhà vận động chính trị trong lòng Barcelona.
Cuộc bầu cử năm 2003 là nơi ông chính thức bước lên sân khấu lớn. Theo lịch sử CLB, Laporta thắng cử ngày 15/6/2003 với 27.138 phiếu, tương đương 52,6%. Thời điểm ấy, Barcelona cần không chỉ một người quản trị, mà cần một gương mặt có khả năng tái khởi động niềm tin sau giai đoạn bất ổn. Laporta mang đến thứ mà nhiều hội viên muốn nghe: một lời hứa về năng lượng mới, về bản sắc mới và về một Barça có thể lấy lại vị trí trung tâm của bóng đá châu Âu. Đó là khởi đầu cho một trong những chu kỳ thành công rực rỡ nhất lịch sử CLB.
Nhiệm kỳ đầu: thời kỳ vàng son và một Barcelona của bản sắc chiến thắng
Trong ký ức của nhiều người hâm mộ, Joan Laporta trước hết là chủ tịch của giai đoạn 2003-2010, thời kỳ Barcelona từ một đội bóng giàu truyền thống nhưng thiếu ổn định trở thành biểu tượng bóng đá đỉnh cao của châu Âu. Trang lịch sử chính thức của CLB ghi nhận trong bảy năm dưới quyền ông, đội nam giành 2 Champions League, 4 La Liga, 1 Copa del Rey, 3 Siêu cúp Tây Ban Nha, 1 Siêu cúp châu Âu và 1 FIFA Club World Cup. Đỉnh cao là năm 2009, khi Barça hoàn tất bộ sưu tập sáu danh hiệu trong một năm dương lịch, tạo nên cột mốc “đội bóng của sáu chiếc cúp” mà thế giới bóng đá vẫn nhắc lại cho đến hôm nay.
Tuy nhiên, điều quan trọng hơn danh hiệu là cách Laporta giúp Barcelona định hình lại chính mình. Giai đoạn ấy không chỉ là câu chuyện của những chiến thắng. Đó còn là thời kỳ CLB gắn chặt hơn với triết lý chơi bóng mang tính nhận diện, với La Masia, với hình ảnh của một đội bóng vừa chiến thắng vừa thuyết phục về mặt thẩm mỹ. Laporta không phải HLV, cũng không trực tiếp tạo ra hệ thống chiến thuật trên sân, nhưng ông là người đứng đầu cấu trúc quyền lực cho phép những lựa chọn đúng được hình thành và bảo vệ. Những năm ấy, Barcelona không đơn giản là vô địch; họ xây dựng được một mô hình mà thế giới ngưỡng mộ.
Sự thành công ấy còn hiện ra ở mặt kinh tế và xã hội. Theo hồ sơ CLB, trong nhiệm kỳ đầu của Laporta, ngân sách thường niên của Barcelona tăng từ 170 triệu euro lên 405 triệu euro, còn số hội viên tăng từ 106.135 lên 173.701. Nghĩa là ông không chỉ lãnh đạo một giai đoạn chiến thắng trên sân, mà còn dẫn dắt một giai đoạn mở rộng quy mô và sức hút của toàn bộ tổ chức. Đây là điểm rất quan trọng khi đánh giá Laporta: ông thuộc mẫu chủ tịch mà dấu ấn không dừng ở bảng điểm, mà kéo dài sang hình hài kinh tế và xã hội của CLB.
Lần trở lại năm 2021: bước vào đống đổ nát của một siêu CLB
Nếu nhiệm kỳ đầu là một câu chuyện đầy ánh sáng, thì lần trở lại năm 2021 lại bắt đầu trong bối cảnh gần như ngược lại. Reuters ghi nhận khi Laporta thắng cử tháng 3/2021 với 54,28% số phiếu, ông tiếp quản Barcelona trong một cuộc khủng hoảng thể thao và thể chế sâu sắc sau thời Josep Maria Bartomeu. Cùng thời điểm đó, Reuters dẫn số liệu cho thấy CLB đang gánh khoản nợ gộp hơn 1,4 tỷ euro và nợ ròng 488 triệu euro, trong khi đại dịch làm tổn hại mạnh doanh thu từ vé và bán lẻ. Nói cách khác, Laporta không trở lại một Barcelona đang sẵn nền ổn định; ông trở lại để xử lý một di sản vô cùng nặng nề.
Đó cũng là thời điểm chiếc ghế chủ tịch Barcelona bộc lộ đầy đủ sự khắc nghiệt của nó. Người thắng cử không chỉ phải hứa hẹn về tương lai, mà phải lập tức đối diện với những bài toán đau đớn: tái cấu trúc lương, khôi phục sức cạnh tranh, dọn dẹp thượng tầng và chữa lành một tập thể vừa tổn thương niềm tin, vừa kiệt sức vì áp lực tài chính. Laporta trở lại không phải với sự hào nhoáng của một vị cứu tinh, mà với thực tế trần trụi rằng Barcelona cần cắt bỏ nhiều thứ để có thể tiếp tục sống như một siêu CLB. Chính từ đây, hình ảnh Laporta bước sang một chương mới: ít lãng mạn hơn, cứng rắn hơn, và nhiều quyết định buộc phải trả giá hơn.
Messi ra đi: quyết định đau đớn nhất và biểu tượng của cuộc khủng hoảng
Không có khoảnh khắc nào tóm gọn sự khắc nghiệt của giai đoạn Laporta trở lại tốt hơn việc Lionel Messi rời Barcelona vào tháng 8/2021. Thông báo chính thức của CLB nêu rõ rằng dù hai bên đã đạt được thỏa thuận và đều muốn ký hợp đồng mới, việc gia hạn không thể diễn ra vì các rào cản tài chính và cơ cấu gắn với quy định đăng ký cầu thủ của La Liga. Reuters sau đó cũng ghi nhận Laporta nói rằng Barcelona không thể giữ Messi vì quỹ lương quá nặng trong bối cảnh các quy định tài chính của giải đấu rất chặt. Với nhiều CĐV, đó là một cú sốc gần như không thể tưởng tượng; với Laporta, đó là minh chứng rõ nhất rằng ông đang điều hành Barcelona trong tình thế không còn chỗ cho những lựa chọn đẹp về cảm xúc.
Điều đáng chú ý là sự kiện Messi ra đi vừa làm tổn thương uy tín của Laporta, vừa định hình cách người ta nhìn ông trong nhiệm kỳ hai. Từ đây, ông không còn đơn thuần là vị chủ tịch của những năm tháng vàng son cũ. Ông trở thành người phải đứng ra giải thích những quyết định không ai muốn là người công bố. Chính điều đó khiến hồ sơ của Laporta phức tạp hơn Florentino Perez hay nhiều nhà lãnh đạo khác: ở Barcelona, ông không chỉ đại diện cho thành công, mà còn là gương mặt của những hy sinh đau đớn để cứu cấu trúc CLB. Và trong bóng đá, đôi khi một nhà lãnh đạo được đo không phải ở khả năng giữ huyền thoại ở lại, mà ở khả năng gánh trách nhiệm khi huyền thoại phải rời đi.
Laporta của giai đoạn tái thiết: tài chính, đối tác chiến lược và Camp Nou mới
Nếu nhìn công bằng, Laporta không chỉ đưa ra những quyết định đau. Ông cũng chủ động dựng lại các trụ cột tăng trưởng cho Barcelona. Năm 2022, Spotify và Barcelona công bố quan hệ đối tác dài hạn, đưa thương hiệu Spotify xuất hiện trên áo đấu và trở thành đối tác tên gọi của sân vận động. Đến tháng 10/2025, hai bên gia hạn thỏa thuận đến năm 2030, đồng thời giữ naming rights của Spotify Camp Nou đến năm 2034. Về mặt biểu tượng lẫn thương mại, đây là một trong những bước đi quan trọng nhất trong nỗ lực tái định vị hình ảnh Barcelona ở giai đoạn hậu khủng hoảng.
Song song với đó là hồ sơ Nike, một trong những thước đo lớn về năng lực thương lượng của ban lãnh đạo Laporta. Barcelona công bố thỏa thuận chiến lược mới với Nike có hiệu lực hồi tố từ đầu mùa 2024/25, nhấn mạnh mô hình hợp tác mới cho mảng retail, licensing và tăng trưởng thương mại toàn cầu của CLB. Trên phương diện tài chính, tài liệu chính thức của Barça nói tới cơ chế thưởng ký hợp đồng, phí tài trợ cố định và mức tái định giá 10% đến 15% trong thời hạn hợp đồng; Reuters dẫn lời Laporta đầu năm 2025 cho biết hợp đồng Nike mới “gấp ba” mức cũ. Dù cách diễn đạt công chúng có thể khác nhau, điều chắc chắn là Laporta xem thương mại hóa thương hiệu như một trụ cột sống còn của công cuộc phục hồi.
Trục lớn hơn nữa là Camp Nou và Espai Barça. Reuters cho biết Barcelona đã chốt gói tài chính 1,45 tỷ euro vào năm 2023 để cải tạo sân Camp Nou và khu vực xung quanh, với cấu trúc hoàn trả gắn với doanh thu tương lai từ sân mới. Đến kỳ họp thường niên tháng 10/2025, CLB dự kiến doanh thu mùa 2025/26 đạt 1,075 tỷ euro, trong đó sự trở lại dần dần của Spotify Camp Nou có thể đóng góp thêm khoảng 50 triệu euro. Những con số này cho thấy Laporta không chỉ vá lỗ hổng ngắn hạn, mà đang đặt cược vào một mô hình tăng trưởng dài hạn trong đó sân vận động là động cơ doanh thu, chứ không đơn thuần là nơi diễn ra các trận đấu.
Phong cách lãnh đạo của Laporta: nhiều cảm xúc, nhiều bản sắc, nhiều rủi ro
Joan Laporta khác với kiểu chủ tịch lạnh, kín và thiên thuần doanh nghiệp. Ông là kiểu lãnh đạo hiện diện rõ trong cảm xúc của CLB. Ở Barcelona, Laporta thường xuất hiện như một người biết nói đúng điều hội viên muốn nghe, biết gợi lại niềm tự hào Catalan và biết khiến một chiến dịch tranh cử mang màu sắc của một phong trào. Điều đó giúp ông giữ kết nối rất mạnh với đám đông, nhất là trong những thời điểm Barcelona cần một gương mặt có khả năng truyền dẫn niềm tin. Nhưng mặt trái của kiểu lãnh đạo ấy là mọi thành công và mọi thất bại cũng dễ được cá nhân hóa quanh tên Laporta hơn bất kỳ nhân vật nào khác trong ban điều hành.
Chính vì vậy, Laporta luôn là một chủ tịch sống trong biên độ cảm xúc lớn. Khi Barcelona thắng, ông được nhìn như hiện thân của tinh thần Barça. Khi CLB gặp rắc rối, ông cũng lập tức trở thành tâm điểm chất vấn. Đây là khác biệt quan trọng giữa Laporta và nhiều chủ tịch khác ở châu Âu: ông không tách mình khỏi nhịp cảm xúc của CĐV, mà gần như chấp nhận sống trong đó. Cách lãnh đạo này tạo ra năng lượng chính trị rất mạnh, nhưng đồng thời cũng khiến ông liên tục phải đánh cược uy tín cá nhân vào những quyết định có độ rủi ro cao.
Thành quả nhiệm kỳ hai: không hoàn hảo, nhưng đã có dấu hiệu phục hưng
Sẽ là thiếu công bằng nếu nói về Laporta nhiệm kỳ hai mà chỉ nhấn vào khủng hoảng. Thực tế, Barcelona dưới thời ông đã tạo ra một số cột mốc khôi phục rất đáng kể. Reuters ghi nhận đội bóng giành La Liga 2024/25, đồng thời đoạt luôn Siêu cúp Tây Ban Nha và Copa del Rey trong cùng mùa giải dưới thời Hansi Flick. Trước đó, chính nhiệm kỳ Laporta trở lại cũng gắn với chức vô địch La Liga 2022/23. Những kết quả ấy chưa đủ để xóa sạch mọi tranh cãi, nhưng nó cho thấy công cuộc tái thiết không chỉ tồn tại trên giấy tờ tài chính; Barcelona đã bắt đầu lấy lại khả năng chiến thắng nội địa bằng một thế hệ mới.
Quan trọng hơn, Laporta tái đắc cử năm 2026 trong bối cảnh đội bóng đang có đà chuyên môn tích cực, và đó không phải chuyện ngẫu nhiên. Reuters cho biết một trong các ưu tiên mà Laporta nêu ra sau bầu cử là hoàn tất Camp Nou và tiếp tục tăng cường đội một nam. Nói cách khác, ông bước vào nhiệm kỳ mới với một bài toán chưa hoàn tất, nhưng khác hẳn năm 2021 ở chỗ bây giờ ông có cơ sở để nói về tương lai bằng thành quả thực tế chứ không chỉ bằng lời hứa. Đó là khác biệt rất lớn về vị thế chính trị.
Những tranh luận chưa bao giờ rời Laporta
Dù vậy, Joan Laporta vẫn là một chủ tịch gây chia rẽ. Đầu năm 2025, Reuters cho biết Barcelona vướng tranh cãi lớn quanh việc đăng ký Dani Olmo và Pau Víctor, trong bối cảnh La Liga cho rằng CLB không đáp ứng các yêu cầu FFP trước hạn chót cuối năm. Laporta bảo vệ cách điều hành của mình, cho rằng CLB đã làm đúng quy trình, nhưng bản thân vụ việc cho thấy Barcelona dưới thời ông vẫn chưa thoát hẳn khỏi những cơn địa chấn tài chính và pháp lý. Sau đó, Reuters còn dẫn thông báo của La Liga về việc hạ trần lương của Barça vì không đồng thuận với cách hạch toán khoản giao dịch 100 triệu euro liên quan ghế VIP ở sân mới. Đây là những tín hiệu cho thấy quá trình phục hồi dưới thời Laporta là có thật, nhưng vẫn đi kèm mức độ mong manh lớn.
Một tranh luận khác mang tính ý thức hệ nhiều hơn là lập trường của Laporta với Super League. Reuters dẫn lời ông đầu năm 2024 rằng nếu dự án này không thể khởi động trong 1-2 năm, Barcelona sẽ phải “nghĩ lại mọi thứ”. Phát biểu ấy nói nhiều về tư duy của Laporta: ông không chỉ cố vận hành Barcelona trong khuôn khổ cũ, mà còn sẵn sàng tham gia những cuộc thảo luận lớn hơn về quyền lực và doanh thu của bóng đá châu Âu. Với người ủng hộ, đó là dấu hiệu của tầm nhìn. Với người phản đối, đó là tham vọng dễ đẩy Barcelona vào thêm xung đột. Nhưng dù đánh giá theo hướng nào, Laporta rõ ràng là mẫu chủ tịch muốn can dự vào việc định hình cuộc chơi, chứ không chỉ đứng trong cuộc chơi.
Joan Laporta để lại điều gì cho Barcelona?
Di sản của Joan Laporta nằm ở chỗ ông đại diện cho hai Barcelona rất khác nhau, nhưng đều mang dấu ấn quyết định của mình. Ở giai đoạn đầu, ông là chủ tịch của sự phục hưng rực rỡ, của chiến thắng, của bản sắc bóng đá đẹp và của một đội hình đi vào lịch sử. Ở giai đoạn sau, ông là chủ tịch của tái thiết, của những quyết định không dễ được yêu mến, của các hợp đồng thương mại lớn, của Camp Nou mới và của cuộc chiến khôi phục sức sống cho một siêu CLB từng bên bờ đổ vỡ. Rất ít nhà lãnh đạo ở châu Âu phải mang trong hồ sơ của mình hai vai trò đối lập đến vậy.
Có thể Joan Laporta không phải mẫu chủ tịch khiến mọi người đồng thuận tuyệt đối. Ông quá nổi bật để không gây tranh luận, quá cảm xúc để không có lúc tạo phản ứng trái chiều, và quá gắn với bản sắc Barça để luôn bị soi dưới ánh sáng chính trị lẫn thể thao. Nhưng cũng vì thế, ông là một chủ tịch đáng viết. Bởi nói về Laporta là nói về Barcelona trong trạng thái nguyên bản nhất của nó: tự hào, phức tạp, nhiều lý tưởng, nhiều sức ép và luôn mang cảm giác rằng mọi quyết định ở đây không chỉ dành cho bóng đá, mà còn dành cho một bản sắc cộng đồng lớn hơn sân cỏ. Nếu Florentino Perez đại diện cho mô hình quyền lực doanh nghiệp hóa của Real Madrid, thì Joan Laporta lại là hiện thân rõ nét của quyền lực mang màu sắc bản sắc ở Barcelona. Và chính sự khác biệt ấy khiến ông trở thành một trong những chủ tịch CLB đáng chú ý nhất của bóng đá hiện đại.