Hans-Joachim Watzke không phải mẫu chủ tịch sống bằng hào quang truyền thông, nhưng ở Borussia Dortmund, ông là một trong những nhân vật có ảnh hưởng hậu trường sâu nhất suốt hơn hai thập kỷ. Từ một CLB từng ở sát mép vực tài chính đến một thương hiệu bóng đá có chỗ đứng vững chắc ở châu Âu, hành trình của Dortmund gắn rất chặt với dấu ấn của Watzke: tỉnh táo, bền bỉ và luôn cố giữ cho màu vàng-đen không đánh mất bản sắc giữa cơn lốc bóng đá hiện đại.
Hans-Joachim Watzke là ai?
Hans-Joachim Watzke sinh năm 1959 tại Marsberg, học quản trị kinh doanh ở Đại học Paderborn và sau đó xây dựng Watex Schutz-Bekleidungs GmbH thành một doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực đồ bảo hộ lao động. Nhưng điều khiến ông trở thành một gương mặt đặc biệt của bóng đá Đức không nằm ở hồ sơ doanh nhân đơn thuần, mà ở chỗ ông là một CĐV Dortmund từ nhỏ và đã gắn bó với CLB theo cách rất dài lâu. Trang hồ sơ chính thức của Borussia Dortmund cho biết Watzke được bầu làm thủ quỹ của BV Borussia 09 e.V. Dortmund từ năm 2001, tiếp quản công ty điều hành CLB vào ngày 11/2/2005, rời vị trí CEO vào tháng 11/2025 theo nguyện vọng cá nhân và sau đó được bầu làm Chủ tịch của Ballspielverein Borussia 09 e.V. Dortmund.
Nếu nhìn bằng lăng kính hậu trường bóng đá, Watzke không chỉ là một chủ tịch CLB. Ông còn là một nhân vật có vị thế đáng kể trong hệ thống bóng đá Đức và châu Âu. Hồ sơ của BVB và báo cáo kinh tế của DFL cho thấy ông hiện là Chủ tịch DFL Deutsche Fußball Liga e.V., Chủ tịch Hội đồng giám sát DFL GmbH và đồng thời là Phó chủ tịch UEFA. Vai trò đó cho thấy tiếng nói của Watzke không dừng ở Signal Iduna Park mà đã mở rộng ra cấp độ điều hành của bóng đá Đức và châu Âu.
Từ bờ vực khủng hoảng đến người tái dựng Dortmund
Muốn hiểu Hans-Joachim Watzke, phải quay về mùa xuân năm 2005. Chính trang lịch sử của Borussia Dortmund thừa nhận CLB khi ấy ở bên bờ vực mất khả năng thanh toán sau giai đoạn mở rộng sân vận động và gánh nặng tài chính quá lớn. Dortmund “suýt phá sản” là một cách nói không hề cường điệu trong trường hợp này.
Watzke bước vào trung tâm quyền lực của Dortmund đúng vào thời điểm đen tối ấy. Sau này, chính BVB nhìn lại rằng dưới sự dẫn dắt của bộ máy do Watzke đứng đầu, CLB từng bước phục hồi về kinh tế; trang lịch sử của đội bóng nêu rõ ban điều hành do ông dẫn dắt đã cắt giảm được 126 triệu euro nợ trong giai đoạn tái thiết đầu tiên. Đây là một chi tiết cực kỳ quan trọng, bởi trong bóng đá hiện đại, không nhiều chủ tịch được định danh trước hết bằng khả năng cứu CLB khỏi khủng hoảng mang tính sống còn.
Chính ở điểm này, Watzke khác với rất nhiều ông chủ nổi tiếng khác của bóng đá châu Âu. Có người đến với CLB ở giai đoạn ổn định và mang thêm quyền lực tài chính. Watzke lại đi theo chiều ngược lại: ông bước vào khi nền móng lung lay, phải xử lý bài toán sinh tồn trước khi nghĩ đến danh hiệu. Vì vậy, quyền lực của ông tại Dortmund trước hết là thứ quyền lực được xây từ năng lực giải quyết khủng hoảng, không phải từ hào nhoáng.
Watzke và cuộc định hình lại bản sắc Borussia
Khi Dortmund vượt qua được giai đoạn nguy cấp, thách thức tiếp theo không chỉ là kiếm tiền hay cân đối sổ sách. Vấn đề lớn hơn là làm sao để đội bóng sống lại mà không đánh mất tinh thần Borussia. BVB là một CLB có nền văn hóa rất riêng: thành phố công nghiệp, khán đài khổng lồ, sự gần gũi với người lao động và cảm giác thuộc về rất mạnh. Với một đội bóng như thế, tái thiết không thể chỉ là phép toán tài chính.
BVB đã tự kể lại bước ngoặt ấy bằng một chi tiết rất đáng nhớ: sau chung kết Cúp quốc gia năm 2008, Jürgen Klopp đến, đội bóng được đánh thức bằng thứ bóng đá “full-throttle”, còn ban lãnh đạo do Watzke đứng đầu đồng thời kéo câu lạc bộ đi lên về mặt tài chính. Theo trang lịch sử của Dortmund, đó là khởi đầu cho một “câu chuyện cổ tích bóng đá” mới. Không phải ngẫu nhiên mà Watzke thường được nhìn như người giữ chất Borussia trong một giai đoạn CLB phải vừa sống thực dụng, vừa không được đánh mất linh hồn.
Cũng dưới thời kỳ mà Watzke là gương mặt quyền lực ở thượng tầng, Dortmund giành Bundesliga các năm 2011 và 2012, vào chung kết Champions League 2013 và hoàn tất cú đúp quốc nội đầu tiên trong lịch sử CLB năm 2012. Một bài viết của Dortmund về Jürgen Klopp nhắc lại khá rõ những cột mốc đó. Tất nhiên, danh hiệu thuộc về tập thể trên sân cỏ, nhưng ở hậu trường, chúng khẳng định rằng bộ máy do Watzke bảo trợ đã không chỉ cứu Dortmund khỏi sụp đổ mà còn đưa đội bóng trở lại đẳng cấp tinh hoa.
Quyền lực của Hans-Joachim Watzke nằm ở đâu?
Watzke không phải kiểu chủ tịch áp mọi ánh nhìn vào mình. Ở Dortmund, quyền lực của ông hiếm khi biểu hiện bằng những màn phô trương cá nhân. Thay vào đó, nó hiện ra ở tính liên tục. Ông ở đó đủ lâu để trở thành sợi chỉ nối các giai đoạn rất khác nhau của CLB: từ khủng hoảng tài chính, thời Klopp, các chu kỳ bán và tái đầu tư cầu thủ, cho đến giai đoạn chuyển tiếp sau khi ông rời ghế điều hành để lên làm chủ tịch CLB.
Một chi tiết nói lên rất nhiều điều là tại đại hội cổ đông năm 2025, Chủ tịch Hội đồng giám sát Silke Seidel đã mô tả Watzke như người đại diện cho “tính liên tục thể thao, sự ổn định kinh tế” và sự phát triển của văn hóa giá trị tại BVB. Bài tường thuật chính thức của Dortmund thậm chí còn nhấn mạnh rằng khi ông tiếp quản hơn 20 năm trước, CLB đối mặt nguy cơ mất khả năng thanh toán, còn hiện tại Dortmund đã đứng thứ bảy trong bảng xếp hạng các CLB châu Âu. Đó là lời đánh giá nội bộ, nhưng nó phản ánh rất rõ cách chính Dortmund nhìn vai trò của Watzke.
Vì vậy, nếu phải gọi tên bản chất quyền lực của Watzke, đó là quyền lực của người giữ trục. Ở những CLB lớn, người ghi bàn, HLV hay giám đốc thể thao thường được nhắc nhiều hơn. Nhưng với Dortmund, Watzke là người giữ cho những chu kỳ thay đổi ấy không làm CLB trôi khỏi bản sắc cốt lõi.
Mô hình Dortmund dưới thời Watzke: tham vọng nhưng không bán linh hồn
Borussia Dortmund nhiều năm qua luôn đứng ở một vị trí thú vị trong bóng đá châu Âu. Họ không giàu kiểu nhà nước hậu thuẫn, cũng không có quy mô kinh tế như Real Madrid hay Manchester United. Nhưng họ vẫn duy trì khả năng cạnh tranh ở Bundesliga, thường xuyên dự cúp châu Âu và sở hữu một thương hiệu rất mạnh. Dấu ấn lớn của Watzke nằm ở việc ông giúp Dortmund phát triển theo hướng tăng trưởng nhưng không đứt gãy với mô hình của chính mình.
Các số liệu tài chính cho thấy điều đó khá rõ. Báo cáo năm tài chính 2023/24 của Dortmund ghi nhận tổng doanh thu hoạt động hợp nhất 638,971 triệu euro, EBITDA 150,259 triệu euro và lợi nhuận ròng 44,307 triệu euro; chính Watzke khi đó nhấn mạnh việc Dortmund vào chung kết Champions League đã góp phần củng cố động lực tăng trưởng. Sang năm tài chính 2024/25, doanh thu hợp nhất đạt 526,019 triệu euro, tổng sản lượng hoạt động 589,644 triệu euro và lợi nhuận ròng hợp nhất vẫn dương ở mức 6,497 triệu euro; tại đại hội năm 2025, Dortmund gọi đó là doanh thu cao nhất lịch sử công ty nếu tính theo revenue và khẳng định CLB vẫn ở trạng thái tài chính lành mạnh.
Những con số này không chỉ là dữ liệu kế toán. Chúng cho thấy mô hình Watzke đặt nặng tính bền vững. Dortmund có thể không thắng mọi cuộc đua chuyển nhượng, nhưng họ cố duy trì khả năng sống khỏe bằng doanh thu thực, tài sản hạ tầng và thương hiệu. Trong bối cảnh bóng đá hiện đại ngày càng phụ thuộc vào các nguồn tiền ngoại lực rất lớn, cách đi của Dortmund khiến họ trở thành một ngoại lệ đáng chú ý.
Watzke và hình ảnh của Dortmund trên bình diện châu Âu
Không phải ngẫu nhiên mà Watzke có ảnh hưởng ra ngoài biên giới CLB. Việc ông giữ vị trí quan trọng trong DFL và UEFA phản ánh hai điều. Thứ nhất, Dortmund dưới thời ông không chỉ là đội bóng mạnh ở Đức mà còn là một mô hình quản trị được hệ sinh thái bóng đá châu Âu ghi nhận. Thứ hai, Watzke được nhìn nhận như một tiếng nói đại diện cho cách làm bóng đá Đức: chú trọng cộng đồng, hướng tới bền vững, giữ sự cân bằng giữa kinh doanh và giá trị thể thao.
Điều này càng có ý nghĩa nếu đặt cạnh đặc trưng của Bundesliga. Bóng đá Đức trong nhiều năm thường được ca ngợi ở khía cạnh tính tổ chức, sự ổn định của các CLB và tinh thần chống lại việc tăng trưởng bằng mọi giá. Báo cáo kinh tế DFL 2024/25 do chính Watzke viết lời mở đầu cũng nhấn mạnh rằng 28 trên 36 CLB/công ty ở bóng đá chuyên nghiệp Đức đạt lợi nhuận sau thuế, lãi vay và khấu hao, coi đó là bằng chứng của quản trị bền vững sau giai đoạn khủng hoảng vì đại dịch. Khi Watzke phát biểu như vậy trong vai trò chủ tịch giải đấu, đó cũng là một cách ông thể hiện triết lý đã theo đuổi nhiều năm ở Dortmund.
Thành công, giới hạn và những tranh luận
Viết về Hans-Joachim Watzke một cách công bằng thì không thể chỉ nhắc đến mặt sáng. Dortmund dưới thời ông vẫn có những giới hạn cố hữu. Đây là CLB nhiều lần tiến rất gần nhưng không chạm tới đỉnh cao lớn nhất ở châu Âu; đồng thời cũng thường xuyên phải sống với bài toán bán ngôi sao, tái thiết rồi lại cạnh tranh. Mô hình ấy giúp Dortmund tồn tại mạnh, nhưng cũng khiến họ khó duy trì một chu kỳ thống trị đủ dài trước Bayern Munich hay các siêu quyền lực tài chính khác. Những giới hạn đó không hoàn toàn là lỗi của một cá nhân, nhưng Watzke đương nhiên vẫn là gương mặt phải đại diện cho chúng.
Dù vậy, có một cột mốc cho thấy Dortmund dưới thời Watzke không hề mất vị thế ở châu Âu: mùa 2023/24, đội bóng vào chung kết Champions League. Trong lời mở đầu báo cáo thường niên, chính Watzke nói rằng việc lọt vào chung kết đã “khôi phục niềm tự hào” và nhấn mạnh vị trí của Dortmund trong nhóm tinh hoa châu Âu. Đó là một cách diễn đạt giàu cảm xúc, nhưng cũng khá chuẩn xác: Dortmund có thể không thuộc nhóm siêu giàu, song họ vẫn đủ sức để nhắc châu Âu nhớ mình là ai.
Di sản của Hans-Joachim Watzke tại Borussia Dortmund
Di sản của Watzke không nằm ở một danh hiệu đơn lẻ. Nếu chỉ nhìn vào phòng truyền thống, người ta có thể nhớ Klopp, Lewandowski, Hummels, Reus hay những đêm châu Âu rực lửa hơn. Nhưng ở tầng sâu hơn, di sản của Watzke là việc ông biến Dortmund thành một CLB có thể sống sót, phát triển và tiếp tục cạnh tranh mà không bị ép phải đánh đổi mọi thứ.
Đó là một dạng di sản rất khó làm. Nhiều CLB biết mơ lớn nhưng không biết tự cứu mình. Nhiều CLB kiếm tiền tốt nhưng dần mất linh hồn. Cũng có những CLB giữ được tình cảm cộng đồng nhưng không còn đủ sức cạnh tranh. Watzke, ít nhất cho đến lúc này, là người giúp Dortmund tránh được cả ba cái bẫy ấy trong phần lớn thời gian ông nắm quyền. Ông không làm Dortmund trở thành đội bóng giàu nhất, nhưng giúp họ thành một trong những CLB có bản sắc rõ nhất và sức khỏe nền tảng tốt nhất châu Âu.
Kết luận
Hans-Joachim Watzke không phải mẫu chủ tịch khiến hậu trường bóng đá trở nên ồn ào. Ông gần hơn với hình ảnh một người gác cổng: tỉnh táo khi nguy cấp, kiên nhẫn lúc tái thiết, và đủ hiểu màu áo vàng-đen để biết Dortmund cần lớn lên ra sao mà không đánh mất chính mình. Từ bờ vực phá sản năm 2005 đến vị thế một CLB nằm trong nhóm đầu châu Âu về sức khỏe và tầm ảnh hưởng, dấu ấn của Watzke là thứ rất khó phủ nhận.
Trong bóng đá hiện đại, nơi quyền lực thường được đo bằng tiền và độ phủ truyền thông, Hans-Joachim Watzke gợi ra một kiểu thước đo khác: khả năng giữ cho một CLB lớn vẫn còn là chính nó. Và nếu nhìn Borussia Dortmund hôm nay, có thể nói đó chính là phần hậu trường quan trọng nhất mà ông để lại.